Extra vierge olijfolie is eigenlijk gewoon geperste olijf. Geen chemie, geen verhitting. Hetzelfde principe als sinaasappelsap: vrucht erin, sap eruit. Wat je overhoudt is niet alleen olie, het is alles wat de olijf van nature in zich heeft. Oliezuur, vitamine E, en een reeks bioactieve stoffen die specifiek zijn voor de olijf, waaronder ook: de polyfenolen.

Die polyfenolen zijn het verschil. Ze geven EVOO zijn bitterheid, zijn keelprikkel, zijn karakter. En ze zijn de reden waarom wetenschappers olijfolie al decennia bestuderen terwijl andere oliën grotendeels links blijven liggen.

Niet omdat andere oliën per definitie slecht zijn. Maar omdat de polyfenolen die olijfolie interessant maken, zoals hydroxytyrosol, oleocanthal en oleuropeïne, er simpelweg niet in zitten. Ze zijn specifiek voor de olijf. Ze zitten in de vrucht zelf, gebonden aan de cellen van de olijf. Extra vierge is de enige manier om ze intact in de olie te krijgen, want zodra je de olijfolie verhit of raffineert, verdwijnen ze.

Dat betekent niet dat elke fles extra vierge olijfolie automatisch hetzelfde is. Olijfras, weersomstandigheden, oogstmoment, verwerking, opslag en leeftijd maken veel verschil. Vooral het polyfenolgehalte kan daardoor sterk variëren. Verse oogst, donkere verpakking, goede opslag en analysegegevens maken echt verschil. Bij goede EVOO proef je kwaliteit niet alleen, je ziet het ook terug in de samenstelling.

De olijfboom groeit op plekken waar veel andere bomen het opgeven. Vooral droogte, hitte en een arme grond kunnen een boom zwakker maken. Om dat vol te houden maakt de olijfboom stoffen aan die hem beschermen: tegen de hitte, zon, oxidatie en infectie. Die stoffen zitten in de olijf. Pers je die zonder te verhitten of te raffineren, dan zitten ze ook in de olijfolie.

Je eet dus de afweerstoffen van een boom die al duizenden jaren weet te overleven in omstandigheden die de meeste planten niet overleven.

Wat die polyfenolen in je lijf doen is inmiddels redelijk goed onderzocht. Ze remmen de oxidatie van vetten in je bloed, het proces waarbij LDL beschadigd raakt en de binnenkant van je bloedvaten irriteert. Ze dempen ontstekingsroutes. Ze ondersteunen je mitochondriën, de energiecentrales van je cellen die bij veroudering als eerste slijten. En ze doen dat niet als pil of extract, maar als onderdeel van gewoon eten.

Als er één gezondheidsthema is waar extra vierge olijfolie sterk staat, dan is het hart en bloedvaten. Niet door één losse studie, maar door een brede lijn van onderzoek naar mediterrane voeding, olijfolie, vetkwaliteit en polyfenolen.

De bekendste studie is PREDIMED. Daarin werden 7.447 mensen met verhoogd risico op hart- en vaatziekten gevolgd. De groep met mediterrane voeding en extra vierge olijfolie kwam gunstiger uit dan de controlegroep met vetarm advies.

Voor The Olive Label is dit precies de juiste manier om naar EVOO te kijken: als dagelijkse basis in de keuken. Niet als luxe extraatje, maar als olie die je echt gebruikt.

Voor olijfolie is er één officiële gezondheidsclaim goedgekeurd in de Europese Unie: EU-432/2012. Die claim gaat heel precies over polyfenolen en vetten in het bloed. Smal geformuleerd, maar wel belangrijk: olijfoliepolyfenolen zijn door de Europese beoordeling gekomen.

Dat klinkt als een biologieboek, maar in gewone taal wil dat zeggen dat de polyfenolen in olijfolie werken als bijzondere antioxidanten. Ze helpen je lichaam beschermen tegen schadelijke invloeden die dagelijks op je inwerken, zoals stress, luchtvervuiling en normale verouderingsprocessen. De polyfenolen in olijfolie helpen vetten in je bloed beschermen tegen oxidatie. Oxidatie van vetten, waaronder LDL, speelt een rol in het bredere verhaal rond hart en bloedvaten.

De claim wordt vaak praktisch omgerekend naar ongeveer 250 mg/kg relevante fenolische verbindingen. Juridisch gaat het echter specifiek om hydroxytyrosol en zijn derivaten per 20 g olijfolie, niet om een willekeurige totaalpolyfenolmeting. Een actuele analyse per batch blijft dus belangrijk.

Een goede extra vierge olijfolie kan achter in je keel prikkelen. Dat is geen foutje. Die prikkel komt onder andere door oleocanthal, een stof die vooral in goede EVOO voorkomt.

Oleocanthal werd bekend door een studie in Nature in 2005. Onderzoekers zagen dat deze stof in laboratoriumonderzoek dezelfde enzymroute raakt als ibuprofen. Oleocanthal maakt van olijfolie geen pijnstiller, maar het heeft dezelfde ontstekingsremmende effecten en maakt die karakteristieke keelprikkel, die peper in je keel, wel ineens een stuk interessanter.

Dementie is een zwaar woord, maar juist daarom trekt nieuw onderzoek naar olijfolie en hersengezondheid zoveel aandacht. En terecht: de grote Harvard-studie uit 2024 is te interessant om te negeren.

Voor deze studie volgde de wetenschappers ruim 92.000 mensen over een periode van 28 jaar! Wat bleek, mensen die dagelijks meer dan 7 gram olijfolie gebruikten, kwamen gunstiger uit op dementiegerelateerde uitkomsten dan mensen die zelden of nooit olijfolie gebruikten.

Het bewijs is jonger dan bij hart en bloedvaten, maar het past goed bij wat we al weten over polyfenolen, oxidatie en ontstekingsprocessen.

Het antwoord hangt af van welke vraag je stelt.

De hierboven vermelde Harvard-studie, gepubliceerd in JAMA Network Open in 2024, volgde meer dan 92.000 mensen gedurende 28 jaar. Mensen die dagelijks meer dan 7 gram olijfolie gebruikten, hadden een 28% lager risico op dementiegerelateerde sterfte vergeleken met mensen die zelden of nooit olijfolie aten. Zeven gram is één gewone lepel uit je bestekla. Geen speciale extra vierge olie, geen kwaliteitseis. Gewoon extra vierge olijfolie, elke dag, 7 gram.

In diezelfde lijn laat de JACC-studie uit 2022, ook van Harvard, zien dat hogere olijfolie-inname samenhangt met gunstigere uitkomsten op de lange termijn, vooral wanneer olijfolie andere vetten verving zoals boter, margarine of mayonaise.

Dan is er een tweede verhaal, over een specifiek mechanisme. De Europese Unie heeft op basis van de EUROLIVE-studie één officiële gezondheidsclaim goedgekeurd voor olijfoliepolyfenolen, vastgelegd in EU-verordening 432/2012. Voor die claim gelden twee voorwaarden tegelijk: de olie moet minimaal 5 mg hydroxytyrosol en derivaten per 20 gram bevatten, én je moet dagelijks 20 gram van die olie gebruiken. Dat zijn twee tot drie gewone lepels uit je bestekla. Niet elke extra vierge olijfolie haalt die polyfenoldrempel. Een labanalyse per batch is de enige manier om dat zeker te weten.

• ✓ Gebruik EVOO als dagelijkse basis over groenten, salades, peulvruchten en soep.
• ✓ Gebruik goede extra vierge olijfolie ook bij warme bereidingen. EVOO is prima geschikt om mee te bakken en braden.
• ✓ Kies voor verse oogst, goede verpakking en duidelijke herkomst.
• ✓ Let bij polyfenolrijke olie op actuele analysegegevens, niet alleen op mooie woorden.

Goede EVOO hoort niet achter in de kast. Die hoort op het aanrecht en op tafel.